Voorplussers.nl

Achtergrondartikel rond VerzamelaarsJaarbeurs 2008, de grootste verzamelbeurs van Europa , 22 en 23 november, Jaarbeurs Utrecht.

Oude mechanische apparaten en speelgoed: ,,Van plastic speelgoed kreeg ik genoeg”

Robert van Rhijn, dertien jaar oud en woonachtig in Santpoort, is een fenomeen … een verzamelfenomeen! Zelden heb ik iemand van zijn leeftijd ontmoet die zo serieus en geestdriftig met zijn hobby en passie bezig is. Robert bezit een enorme kennis over “zijn” objecten en hij hoeft dat niet te noteren of op te zoeken in boeken. Hij kent alle informatie en historische gegevens van de verschillende collectie-items uit het hoofd! Het interview met deze misschien wel jongste verzamelaar van Nederland werd een belevenis. Robert verzamelt oude mechanische apparatuur. Van opwindbare blikken auto’s en treinen tot stoommachientjes, grammofoons, toverlantaarns, telefoons, radio’s en andere uitzonderlijke apparaten. Hij bezit een bonte verzameling van unieke objecten die allemaal een plek hebben gekregen in zijn verzamelkamer. Robert was zes jaar oud toen hij van zijn ouders een Märklin spoorbaan kreeg. De techniek van de kleine locomotieven intrigeerde hem, de bewegende onderdelen, de geluiden van tandwieltjes en de vormgeving. Hij begon al snel allerlei video’s te bekijken over stoomlocomotieven en vond boeken over de techniek van stoommachines. Daar lag de basis voor zijn verzamelhobby.

Draaischijftelefoon
In veel films waar stoomlocomotieven in voorkwamen, zag hij in het kantoor van de stationschef vaak een prachtige ouderwetse telefoon staan. De draaischijf van zo’n toestel maakte een mooi geluid. Tijdens een taalles op school zag hij in een boek een afbeelding staan van een oude draaischijftelefoon met een metalen haak. Juf Bernadet bemerkte zijn belangstelling en vroeg of hij thuis ook zo’n mooie telefoon had. Met een beetje bluf bevestigde hij dit. Juf Bernadet vroeg aan hem om de telefoon eens mee naar school te nemen en er iets over te vertellen. Nu had zijn moeder wel een mooie draaischijftelefoon, maar helaas zonder metalen haak. Toen moest de jonge Robert dus snel op zoek naar een antieke haaktelefoon. Uiteindelijk vond hij verschillende mooie exemplaren die hij voor een redelijke prijs wist te bemachtigen. Het begin van een verzameling die zou uitgroeien tot zijn huidige omvang.

Toverlantaarn
Van zijn oma kreeg Robert een oude Super Acht filmcamera die ooit nog van zijn opa is geweest. Daarmee begon hij korte filmpjes te maken en werd zijn belangstelling voor oude filmcamera’s en toverlantaarns gewekt. Omdat het aanleggen van een verzameling vrij kostbaar kan zijn, moest Robert op zoek gaan naar sponsoren. Gelukkig vond hij die in zijn oma’s, een tante en anderen. Vanzelfsprekend gebruikte hij ook zijn gehele zakgeld en het geld dat hij op zijn verjaardagen kreeg aan zijn nieuwe hobby. In die tijd kreeg hij ook nog een prachtige originele toverlantaarn cadeau, waarvan het mechaniek nog prima werkte.

Originele wasrollen
Die mechanische aspecten vond hij ook terug in oude hoorn grammofoons en om hem verder aan te moedigen kreeg hij van zijn moeder een echte Edison fonograaf met originele wasrollen. Een fonograaf is de voorloper van de grammofoon en heeft de mogelijkheid om zowel geluid op te nemen als weer af te spelen. De eerste fonograaf werd gepatenteerd door Thomas Edison.


Een stad van oud speelgoed
In de loop van de tijd begon zijn verzameling flink te groeien en Robert begon zijn focus te leggen op het bouwen van een stad van oud speelgoed. Hierin werden metalen huisjes, molens, stoommachines en opwindbare treinen en auto’s opgenomen. De trots van zijn verzameling en tevens een van zijn oudste speelgoedobjecten is een blikken watermolen die kon worden aangedreven door een stoommachientje. De watermolen dateert uit het einde van de negentiende eeuw en is gemaakt door de Duitse speelgoedfabrikant Falk. Een heel uniek object, want Robert is nog nergens een tweede exemplaar tegengekomen.
De speelgoedstad is inmiddels tot leven gekomen, want in een hoek van de woonkamer heeft Robert speciaal voor ons interview alles opgebouwd. Gefascineerd blijf ik er naar kijken en waan mijzelf terug in mijn eigen kindertijd. Vooral de opwindbare stoomlocomotieven op blikken rails zijn prachtig, maar ook de metalen auto’s van Amerikaanse modellen, allemaal opwindbaar, weten me te raken. Een belangrijk verzamelcriterium is voor Robert de zeldzaamheid van een voorwerp.

Schaalluidspreker
Hij vertelt: “Ik was eens samen met mijn moeder op een vlooienmarkt en zag daar een bijzondere schaalluidspreker liggen. De verkoper had geen idee over de waarde en of de luidspreker nog wel werkte. Dat laatste wilde ik natuurlijk eerst testen. Ik ben toen naar een andere standhouder gegaan en heb een batterij te leen gevraagd. Door de stroomdraden van de luidspreker op de batterijpolen te drukken hoorde ik het ding kraken en wist dat hij nog in orde was. De verkoper vroeg er dertig euro voor en daarvoor heb ik ‘m toen gekocht. Een goede deal!”.
Zijn moeder, die bij ons aan tafel zit, vult nog aan: “Ja, een héél goede aankoop! Nonchalant zei Robert tegen de verkoper, toen we wegliepen van de stand, dat de waarde wel drie- of vierhonderd euro was. Om die opmerking moest ik toen wel vreselijk lachen, want de man keek erg beteuterd.”
In het oude speelgoed zitten meer fouten Robert van Rhijn blijkt een echte connaisseur te zijn van zijn verzamelde objecten. Wanneer hij iets nieuws aan zijn verzameling heeft toegevoegd gaat hij op zoek naar achtergrondinformatie. Daarvoor raadpleegt hij internet, oude boeken en andere bronnen. Zijn verzameling bestaat uit ruim driehonderd voorwerpen en het valt mij op dat er bij het speelgoed eigenlijk geen plastic modellen zitten.
“Van plastic speelgoed kreeg ik genoeg.”, zegt Robert. “Het blikken speelgoed blijft veel langer mooi en verkleurt ook minder. Modern speelgoed is een echt massaproduct en dat zie je direct. In oude spullen zitten meer fouten en kleine onderlinge verschillen, omdat het vaak handwerk is. Dat maakt het juist zo interessant. Van de oude blikken watermolen bijvoorbeeld, heb ik een oude foto gevonden waarop je ziet dat de schoorsteen op een iets andere plek zit dan op mijn eigen model. Zo is ieder speelgoedmodel dus uniek en dat geeft er ook extra waarde aan. Voor mij is de waarde echter niet zo belangrijk. Een voorwerp uit mijn verzameling heeft voor mij vooral emotionele waarde.”

Emotionele band
Als voorbeeld hiervan toont Robert mij een opwindbare auto van het merk Schuco, gemaakt in West Duitsland met een Amerikaans patent. Op zich dus geen echt oude speelgoedauto, maar het is wel de eerste auto die hij met eigen geld heeft gekocht. Dat geeft dus een emotionele band met het object en hij zou het voor geen geld op de wereld verkopen. Verkopen van spullen is voor Robert sowieso niet aan de orde. Hij voelt zich verzamelaar en geen handelaar. Al dat verzamelen leidt echter wel tot een ruimteprobleem en daarvoor moet hij nog een oplossing zoeken.
Hoe afdingen soms tot verrassingen leidt.
Robert verzamelt vooral op verzamelbeurzen en rommel- en antiekmarkten. Op internet is hij niet echt actief aan het zoeken, want dan moet hij soms het hele land door om voorwerpen op te halen. En in die zin is hij dan toch nog afhankelijk van zijn ouders. Al met al besteedt hij zo’n tien uren per week aan het verzamelen, restaureren, reinigen en oliën van de spullen. En vooral die laatste werkzaamheden werpen zijn vruchten af, want alles verkeert in optimale staat en is brandschoon! Robert heeft af en toe ook contact met andere verzamelaars en wisselt dan informatie uit. Leuke verzamelanekdotes en ervaringen heeft hij ook.
Met een grijns op zijn gezicht vertelt hij: “Ik was eens op een antiekmarkt en zag een oude blikken speelgoedgarage uit 1948 staan. Er zat een prijssticker opgeplakt waar vijfentwintig euro op stond. Ik probeerde natuurlijk af te dingen en vroeg of ik twintig euro voor de garage mocht geven. De man zei: “Nee, ik ga niet onder de vijftien (!) euro zitten”. Dat was dus direct verkocht. Zulke handelaren zouden er meer moeten zijn! Ik was eens in een rommelwinkel in Utrecht waar ze blikken speelgoed in een kleine vitrinekast hadden liggen. Ik vroeg naar de prijs van een opwindbaar blikken vliegtuigje. De verkoopster bekeek het vliegtuigje en vroeg toen zeven euro vijftig. Toen zag ik dat aan de onderkant een prijsje stond van vijf euro. Tja, toen moest ik de dame daar natuurlijk wel op wijzen''.

Staartje
''En aan mijn antieke toverlantaarn hangt ook nog staartje … een muizenstaartje wel te verstaan. Toen ik het mechaniek van het apparaat wilde schoonmaken zag ik dat er binnen in de kast een gemummificeerde muis lag … helaas op een plek waar ik niet bij kan. De overblijfselen kunnen wel vijftig jaar oud zijn.”

Robert zal zijn collectie oude mechanische apparaten en opwindbaar speelgoed tijdens de komende Verzamelaarjaarbeurs in Utrecht op 22 en 23 november a.s. presenteren. Voor iedereen een kans om Robert zelf te ontmoeten en te genieten van zijn prachtige verzameling.

Tekst: Henk T. Ganzeboom
Foto’s: Kobalt Fotografie BFN
Bron: Antiek en Verzamelkrant

Zie ook onze andere artikelen van de Verzamelaarsjaarbeurs!

Voor meer info zie VerzamelaarsJaarbeurs 2008